Lượt xem: 1950

CÂU CHUYỆN ĐEO CỔ BẦU VÀ DỊCH BỆNH TRONG QUÁ KHỨ

Tự truyện của Khờ Ang

Trong một bài viết năm ngoái tôi có viết vui là: Số phận của con người bây giờ không phụ thuộc vào ngày sinh tháng đẻ hay 12 con giáp mà phụ thuộc vào con giáp thứ 13 là con Sars –Covi- 2. Mức độ lây lan và sức tàn phá của nó đối với con người trên toàn thế giới thì có lẽ ai cũng đã biết rồi. Nhân đây tôi muốn nhắc lại một cơn đại dịch trong quá khứ mà chính bản thân tôi đã trải nghiệm qua, thấy tận mắt.
Cơn đại dịch Covid -19 đang hoành hành tàn phá khắp nơi trên thế giới và Việt Nam trong hai năm qua . Mới ba ngày vừa qua đây Covid đã bùng lên ở Phú Yên gây ra nỗi hoang mang cho dân chúng nơi đất Phú, trời Yên đã làm tôi nhớ tới một cơn đại dịch của ngày xưa, khi tôi còn rất nhỏ. Đó là cơn đại dịch thổ tả ập vào Phú Yên cách nay đúng vừa tròn 40 năm chẵn.
 
 
Còn nhớ, đó là vào năm 1981, cũng vào cuối tháng 6 đầu tháng 7 cơn dịch tả đã ập đến Phú Yên và gây ra những cái chết kinh hoàng: Chỉ trong vòng một tháng đã cướp đi sinh mạng của bảy người trong làng tôi và gieo rắc một nỗi sợ hãi khủng khiếp cho dân chúng khắp vùng. Một làng nhỏ như làng Phước Nông quê tôi mà đã có bảy cái tang vì cơn dịch này thì mọi người có thể hình dung mức độ khủng khiếp của cơn dịch ấy như thế nào rồi.
 
Còn nhớ, thời ấy là thời kỳ bao cấp, các hoạt động sản xuất nông nghiệp vừa mới bắt đầu dần ổn định. Hợp tác xã nông nghiệp với chế độ tem phiếu, chưa có điện đài gì, ăn uống còn kham khổ, thiếu thốn, thông tin chỉ trực tiếp bằng miệng và bằng tin đồn. Y tế lúc ấy vẫn còn là con số 0 tròn trĩnh với chủ yếu là dùng xuyên tâm liên và các loại thuốc nam nên cơn dịch tả dù rất đơn giản nhưng lại là cực kỳ nguy hiểm cho người dân quê tôi lúc đó. Để bảo vệ mình chỉ còn cách tự cách li, tự hạn chế tiếp xúc với người bệnh, đến nỗi một số người bệnh chết không ai dám tới đưa tang và khiêng đi chôn.
Để mọi người dễ hiểu, tôi xin mô tả bệnh tả một chút. Bệnh dịch tả hay thổ tả ở người là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Cholerea Vibrio gây ra. Bệnh xảy ra ở đường tiêu hoá, biểu hiện bệnh tả chủ yếu là nôn mửa và gây tiêu chảy ồ ạt, người bệnh dễ dẫn đến mất nước và điện giải trầm trọng, gây sốc, co giật và chết. Trước đây, bệnh tả ở người đã gây những trận đại dịch lớn trên thế giới, gây tử vong cho hàng triệu người, làm thay đổi lịch sử châu Âu và làm thay đổi địa lý một số vùng trên thế giới. Nếu biết thì chỉ cần bù nước, bù muối là hạn chế được nguy hiểm và tránh được cái chết. Thời đó chưa có thuốc men gì nên tôi không nói tới cách trị bằng kháng sinh ở đây.
 
Hiện nay, bệnh tả đã được khống chế ở nhiều nơi nhưng vẫn còn xảy ra những đợt dịch lớn ở các nước châu Phi và một số nước châu Á. Mới đây nhất là vào năm 2017, dịch tả đã càn quét qua châu Phi và cướp đi sinh mạng gần 100 ngàn người.
Để hạn chế lây lan dịch lúc ấy, hợp tác xã đã phân phát cho mỗi xóm một xe cải tiến vôi bột để rải khắp xóm làng, rải xung quanh nhà và rải xuống giếng, cầu tiêu để khử trùng…
Hồi đó ở thôn quê chưa có nhà cầu dội nước như bây giờ, một số nhà thậm chí không có cầu tiêu mà chỉ ra gò, ra bãi để ỉa. Thế nên mới có câu chuyện về cặp nam nữ kia ra bụi cây tâm sự thì gặp đúng lúc ông già đang ỉa trong bụi cây đó. Hai anh chị thề thốt nhau, anh chàng thề : Anh mà không cưới được em thì anh sẽ chết, cô nàng cũng thề: Em mà không lấy được anh em cũng sẽ chết. Ông già đang ỉa mà ỉa không được vì có cặp đó ngồi gần nên bực mình quá cũng nói: tao mà ỉa không ra thì tao cũng chết! Hai anh chị nghe quê quá bỏ đi nơi khác cho ông già ỉa. Cái vụ đi ngoài ở hàng rào, bờ ruộng... này thường gọi là đi đi ỉa dất và có bài đồng dao hẳn hoi để chọc nhau.
 
Vì hiều biết về y tế còn ít, thuốc men không có nên con người tin vào tin đồn và mê tín dị đoan rất mù quáng, tin vào cúng bái để trị bệnh. Với trình độ hiều biết và thông tin hạn chế như thời đó thì đây cũng là điều dễ hiểu và thông cảm được. Một số người cũng vì đó mà lợi dụng để trục lợi. Họ đưa ra những tin đồn thất thiệt và dựa vào niềm tin của người dân để kiếm tiền.
Có câu chuyện về nước thánh sông Ba thế này: Bà kia bị thấp khớp, đau nhức mà đi uống thuốc nam hoài không hết. Có người bày đi lên Phú Sen lấy nước suối về uống là sẽ hết bệnh, thế nên mới lấy hai cái can, đưa ông chồng ít khá tiền và bảo ông chồng đi lấy nước về cho bà uống. Ông chồng đạp xe đi lấy, mới lên đến Phú Thứ định rằng sẽ qua đò Lò Giấy để qua Bầu Đục bên khu 2 rồi đi Phú Sen (Hoà Định) lấy nước thì gặp mấy người bạn học cũ từ thời xưa. Anh em lâu ngày gặp, rủ thêm bạn cũ, gầy độ nhậu nho nhỏ nên hết tiền. Ông ra đến bến đò Lò Giấy trời cũng đã xế chiều, nhậu thì vui thật nhưng ra đây nhìn cảnh sông nước, trong người có chút rượu nhìn thấy cảnh vật đẹp đẽ, nên thơ thì cũng có chút xao lòng. Nghĩ tới cảnh phải qua đò rồi đạp lên Phú Sen hơn chục cây số nữa thì cũng có phần chán nản.
Cá không ăn muối cá ươn,
Chồng không nghe lời vợ ra đường dễ hư.
Ông xoắn quần, bước xuống dòng nước sông Ba vào mùa hè hiền hoà, trong vắt chảy, đưa tay vốc một vốc rửa mặt chợt tỉnh rượu và loé lên một ý tưởng hay ho: Múc nước sông Ba rồi về cho nó khoẻ. Ai biết nước đó là nước của nơi nào. Nói là làm, ông lấy hai can nước đầy và chở về.
 
Qua đến ngày thứ ba cho bà vợ uống nước thấy cũng lo lo nên ông mới dò hỏi bà vợ: Bà thấy uống nước hổm rày ra sao? Bà vợ nói đỡ, giảm đau nhức, ngủ được. Và thế là, cứ mỗi nửa tháng là ông có dịp ngồi bù khú với bạn bè khi đi lấy nước cho bà. Uống được ba tháng thì bà hầu như khỏi bệnh. Ông chồng có công lớn nên nghĩ nên đặt tên nước lấy về là nước thánh sông Ba.
Trong điều trị bệnh, yếu tố tinh thần quan trọng và có khi quyết định thành công cho điều trị. Tư tưởng không thông mang bình đông cũng nặng mà! Rất có thể là trong nước sông Ba lúc đó có chứa một hàm lượng can xi cao, cộng với tinh thần, niềm tin vào nước nên giúp bà giảm bệnh!?
Trở lại chuyện dịch tả. Thời đó không biết có tin đồn ở đâu ra mà trong dân chúng truyền tai nhau rằng phải đeo cổ bầu để tránh bệnh thổ tả vì bệnh thổ tả là do ma lai gây ra.
 
Ma lai hay còn gọi ó ma lai theo truyền thuyết là loại ma thường ở vùng núi, ban ngày là người bình thường, ban đêm là ma. Buổi tối sau 11 h đêm, đợi người ta ngủ hết nó rút đầu cùng với ruột, gan phèo, phổi ra bay đi tìm ăn phân người hay động vật. Khi ma lai ăn phân người nào là người đó sẽ bị bệnh, đau bụng tiêu chảy mà chết. Thế nên đi ra soi, vào rừng mà mắc ị, thì đi xong phải hốt đất lấp lại, tránh cho ma lai ăn phân.
Muốn trị ó ma lai thì đợi nó rút đầu đi ăn rồi thì lật úp thân nó lại, chừng trước gà gáy nó về sẽ không ráp đầu vào được và đến sáng khi mặt trời lên nó sẽ chêt!
 
Trong dân chúng lúc đó người người đeo cổ bầu, nhà nhà tích trữ cổ bầu. Ngày xưa ở thôn quê hay trồng bầu, bí , dưa leo, mướp để ăn. Hầu như nhà nào cũng có một giàn bầu trước cửa hay sau nhà. Nhiều nhà trồng bầu, bí, mướp…và cho leo lên mái nhà, mái tôn cho mát nhà. Dây bầu trồng bỏ phân bò nên rất tốt và trái to lắm, có khi trái bầu to bằng đứa trẻ con năm, sáu tuổi. Một số trái bầu to đề dành làm giống nên cứ để nó treo miết trên giàn, khi thật già rồi mới hái xuống, cắt cái cổ bầu và moi ruột ra để lấy hạt đem phơi làm giống cho mùa sau. Phần trái bầu sau khi móc ruột ra đem phơi khô đề đựng gạo hay đựng muối…
Đeo cổ bầu là sử dụng phần cổ của trái bầu khô làm vật đeo trên cổ. Thường nhất là cắt một miếng của phần cổ trái bầu rồi tạo dáng thành hình móng cọp, hình thánh giá hay hình Phật…rồi đục cái lỗ để xỏ sợi nhợ qua rồi đeo vào cổ như đeo dây chuyền. Những ai sinh trước 7x hay 7x đời đầu của thế kỉ trước ở Phú Yên chắc biết và nhớ rõ chuyện này.
 
Lúc dịch thổ tả xảy ra tôi đã 10 tuổi nhưng mới học xong lớp 2 chuẩn bị lên lớp 3. Tôi không biết những nơi khác thế nào, nhưng trong làng tôi ai cũng đeo cổ bầu. Tôi cũng vậy, luôn luôn đeo cổ bầu trong người và vào ban đêm thì ít ai dám ra khỏi nhà. Tối ngủ có mắc đái thì mở cửa sổ thò ra đái chứ không dám mở cửa ra ngoài đái. Cứ mỗi khi nghe tiếng trống làng đánh là biết có người chết vì dịch tả. Từ lúc đó tôi đã miên man nghĩ về cái vô thường. Mỗi lần có tiếng trống đánh lên là tim tôi đập thình thình, và miên man suy nghĩ về cái chết. Cũng từ đó tôi hay niệm Phật và cầu xin Phật phù hộ cho chúng sinh, cho mọi người, cho tôi.
 
Sau này tôi nghe kể là đợt dịch đó có một số làng bị nặng, số người chết quá nửa nên phải dồn nhau vào đốt và đốt luôn cả làng, bỏ xứ đi nơi khác sống.
Dịch bệnh luôn là mối đe doạ lớn với con người. Thiên tai, chiến tranh và dịch bệnh là ba cái ảnh hưởng nhiều nhất tới xã hội loài người từ xưa tới nay. Dịch bệnh không những ảnh hưởng đến kinh tế, văn hoá mà còn ảnh hưởng cả chính trị và làm thay đổi cả dòng chảy lịch sử của nhân loại.
 
Ngoài dịch tả kinh hoàng như trên thì lúc đó sốt rét cũng là bệnh gây dịch và cướp đi nhiều sinh mạng, nhất là những người đi làm nghề rừng. Dịch hạch với cái hạch như con trai, sưng to nơi háng cũng hay xảy ra cho lũ trẻ chúng tôi thời đó. Bệnh đậu mùa, bệnh sởi thì tràn lan. Sốt bại liệt cũng hay xảy ra, cảm cúm, sổ mũi thì xảy ra thường như cơm bữa. Lũ trẻ chúng tôi đứa nào cũng nước mũi, nước dãi chảy thè lè, nước mũi xanh, nước mũi vàng có đủ. Cứ mỗi lần chơi nước mũi chảy ra thì quệt vào tay áo, vai áo, có khi quệt vào tụi bạn rồi chơi tiếp. Mùi tanh của nước mũi, nước dãi đó đối với chúng tôi như là quá quen rồi. Chúng tôi cũng cảm thấy quen với mùi bùn, mùi phân bò, phân heo và xác chết các loài vật… Cho tới giờ vẫn còn hơn 20 bệnh có khả năng gây dịch. Tới thời điểm này chỉ có duy nhất bệnh đậu mùa là bệnh được tổ chức y tế thế giới tuyên bố xoá sổ!
 
Những năm đó chó dại cũng nhiều. Cứ đền mùa nam về là trong xóm thường có chó dại theo cắn trẻ con và người lớn. Để tránh cho dại cắn thì hay đeo mè rang. Mè đem rang lên cho thơm rồi bỏ vô trong túi vải đeo trên cổ. Gặp chó dại thì chạy lên đầu gió đứng cho mùi thơm của mè bay vào mũi con chó. Con chó dại sợ mùi mè rang sẽ bỏ đi.
Thế hệ chúng tôi ở quê không có thuốc men gì nên xem bệnh như không, như là lẽ thường tình, cái chết cũng vì thế mà luôn rình rập, xảy ra không biết lúc nào. Tôi có một người em trai chỉ vì bịnh cảm bình thường mà đã chết. Cái chết của em trai tôi từ thời thơ ấu tôi có chứng kiến nên nó ám ảnh tôi suốt. Cũng chính từ đó trong đầu tôi nung nấu sẽ cố gắng học và sẽ học ngành y để giúp gia đình, giúp người, giúp mình. Khi học xong đại học tôi đã bỏ một công ty nước ngoài với mức lương cao gấp 4 lần để về làm cho công ty của tỉnh nhà và nghĩ sẽ gắn bó lâu dài với quê hương. Lý tưởng của tôi thì cao đẹp, thế nhưng khi về làm thì hỡi ôi…Tôi chỉ trụ được 6 tháng và rồi phải dứt áo ra đi.
 
Ngày xưa ăn no, mặc ấm đã là mơ ước và có khi điều mơ ước nhỏ nhoi đó chỉ có trong giấc mơ của nhiều người cùng thế hệ của tôi. Bây giờ đối với hầu hết mọi người là phải ăn ngon, mặc đẹp. Ngày xưa nói chỉ sống có một lần, bây giờ phải nói là chúng ta chỉ chết có một lần, chúng ta sống rất nhiều lần và sống rất nhiều cung bậc tình cảm, tình cảnh khác nhau tuỳ theo thời thế và điều kiện cho phép. Với những người làm trong ngành y hay liên quan với ngành y như chúng tôi thì hay nói đến chất lượng cuộc sống và nâng cao chất lượng sống.
 
Sinh, lão, bệnh, tử là qui luật ai cũng phải tuân theo. Phòng tránh được bệnh thì là điều quá tốt rồi, còn nếu lỡ bị nhiễm bệnh thì đi điều trị chứ chẳng có gì phải hoang mang, sợ hãi cả. Chúng ta cũng không nên kỳ thị người bệnh vì đâu ai muốn vậy đâu. Những người già, người có bệnh nền thì nên phòng tránh kỹ, đừng để lây nhiễm.
 
Tôi theo dõi bệnh Covid từ đầu và thấy có trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi bị nhiễm, bà già 100 tuổi bị nhiễm cũng qua được! Đứa trẻ 1 tuổi thì sức đề kháng, hệ miễn dịch hầu như chưa có, bà già 100 tuổi thì hầu như yếu xìu mà còn qua được. Vậy thì, sao những người bình thường, khoẻ mạnh như chúng ta lại cứ quá sợ hãi!? Nếu được, chúng ta nên gọi điện hay nhắn tin để động viên tinh thần, chia sẻ cho những người không may bị nhiễm để họ vững tin và vượt qua bệnh tật một cách ngoạn mục nhất!
 
Mọi cơn dịch, mọi bệnh tật rồi sẽ đi qua, sẽ được khống chế được và sẽ xoá sổ trong tương lai gần nhờ có thuốc men, cơ sở vật chất khang trang, hiện đại, có đội ngũ y tế hùng hậu, có vaccine và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, sự quán triệt của chính phủ… Tôi luôn có niềm tin và hi vọng chứ không hề hoang mang hay sợ hãi quá mức đối với con Sars- Covi-2 này!
Sài gòn, cuối tháng 6/2021 - Khờ Ang

© Copyright 2020-2021 TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM TRỰC TUYẾN TVO. Thiết kế bởi Zozo